热力学与统计物理杂记

本文最后更新于 2025年9月19日 星期五 10:48

热力学基础

  • 体胀系数:\(\alpha=\frac{1}{V}\left(\frac{\partial V}{\partial T}\right)_p\),理想气体 \(\alpha=\frac{1}{T}\)
  • 压强系数:\(\beta=\frac{1}{p}\left(\frac{\partial p}{\partial T}\right)_V\),理想气体 \(\beta=\frac{1}{T}\)
  • 等温压缩系数:\(\kappa_T=-\frac{1}{V}\left(\frac{\partial V}{\partial p}\right)_T\),理想气体 \(\kappa_T=\frac{1}{p}\)
  • 绝热压缩系数:\(\kappa_S=-\frac{1}{V}\left(\frac{\partial V}{\partial p}\right)_S\)
  • \(\frac{\kappa_S}{\kappa_T}=\frac{C_V}{C_p}\)

  • 热一:\(\mathrm{d}U=\delta Q+\delta W=T\mathrm{d}S-p\mathrm{d}V\)
  • 热二:\(\mathrm{d}S\geq\frac{\delta Q}{T}\)\(\mathrm{d}U\leq T\mathrm{d}S+\delta W\)
内能 \(U=Q+W\) \(\mathrm{d}U=T\mathrm{d}S-p\mathrm{d}V\)
\(H=U+pV\) \(\mathrm{d}H=T\mathrm{d}S+V\mathrm{d}p\)
Helmholtz 自由能 \(F=U-TS\) \(\mathrm{d}F=-S\mathrm{d}T-p\mathrm{d}V\)
Gibbs 自由能 \(G=U+pV-TS\) \(\mathrm{d}G=-S\mathrm{d}T+V\mathrm{d}p\)
  • \(-W\leq F_A-F_B\)\(G_A-G_B\leq0\)
  • 理想气体:\(S=C_V\ln T+nR\ln V+S_0=C_p\ln T-nR\ln p+S_0\)
  • Maxwell 关系:

\[ \begin{align} &\left(\frac{\partial T}{\partial V}\right)_S=-\left(\frac{\partial p}{\partial S}\right)_V, \quad &\left(\frac{\partial T}{\partial p}\right)_S=\left(\frac{\partial V}{\partial S}\right)_p \\ &\left(\frac{\partial S}{\partial V}\right)_T=\left(\frac{\partial p}{\partial T}\right)_V, \quad &\left(\frac{\partial S}{\partial p}\right)_T=-\left(\frac{\partial V}{\partial T}\right)_p \end{align} \]

  • \(\ln V=\int(\alpha\mathrm{d}T-\kappa_T\mathrm{d}p)\)\(\ln p=\int(\beta\mathrm{d}T-\kappa_S\mathrm{d}V)\)
  • 定容热容:\(C_V=\left(\frac{\partial U}{\partial T}\right)_V=T\left(\frac{\partial S}{\partial T}\right)_V\)
  • 定压热容:\(C_p=\left(\frac{\partial H}{\partial T}\right)_p=T\left(\frac{\partial S}{\partial T}\right)_p\)
  • \(C_p-C_V=T\left(\frac{\partial p}{\partial T}\right)_V\left(\frac{\partial V}{\partial T}\right)_p=\frac{VT\alpha^2}{\kappa_T}=-T\frac{\left(\frac{\partial p}{\partial T}\right)_V^2}{\left(\frac{\partial p}{\partial V}\right)_T}\)

  • Joule 第二定律:\(\left(\frac{\partial U}{\partial V}\right)_T=0\)
  • \(\left(\frac{\partial U}{\partial V}\right)_T=T\left(\frac{\partial p}{\partial T}\right)_V-p\)\(\left(\frac{\partial H}{\partial p}\right)_T=V-T\left(\frac{\partial V}{\partial T}\right)_p\)
  • Joule-Thomson 系数:\(\mu_{JT}=\left(\frac{\partial T}{\partial p}\right)_H=\frac{V}{C_p}\left(T\alpha-1\right)\)
  • \(U=\int C_V\mathrm{d}T+\int\left[T\left(\frac{\partial p}{\partial T}\right)_V-p\right]\mathrm{d}V\)
  • \(H=\int C_p\mathrm{d}T+\int\left[V-T\left(\frac{\partial V}{\partial T}\right)_p\right]\mathrm{d}p\)
  • \(S=\int\frac{C_V}{T}\mathrm{d}T+\int\left(\frac{\partial p}{\partial T}\right)_V\mathrm{d}T=\int\frac{C_p}{T}\mathrm{d}T-\int\left(\frac{\partial V}{\partial T}\right)_p\mathrm{d}p\)

  • 平衡稳定条件:\(C_V>0\)\(\left(\frac{\partial p}{\partial V}\right)_T<0\)
  • 化学势:\(\mu=\left(\frac{\partial G}{\partial n}\right)_{T,p}=G_m(T,p)\)
  • 巨热势:\(J=U-TS-\mu n=F-\mu n=F-G=-pV\)

近独立粒子的最概然分布

整个系统的微观运动状态,即系统内每一个粒子的力学状态。

经典系统的力学状态由每一个粒子的状态共同确定,量子系统的力学状态只涉及每一单粒子态上有几个全同粒子。

量子力学全同性原理:在含有多个全同粒子的系统中,交换任意两个全同粒子不改变系统的微观运动状态。

统计物理的两个基本假设:

  1. 宏观热力学系统由原子分子所组成,热力学量是相应微观物理量的统计平均值。
  2. 等概率原理(Boltzmann,1870s):处于热动平衡状态的孤立系统,各个可能的微观状态对统计平均的贡献是平权的。

热力学系统宏观物理量的取值只取决于粒子的分布,同一分布的不同微观状态具有相同的值。

态密度 \(D(\epsilon)\)

普通 相对论
三维 \(\displaystyle\frac{2\pi V}{h^3}\left(2m\right)^{3/2}\epsilon^{1/2}\) \(\displaystyle\frac{4\pi V}{(ch)^3}\epsilon^2\)
二维 \(\displaystyle\frac{2\pi A}{h^2}m\)
一维 \(\displaystyle\frac{2L}{h}\left(\frac{m}{2\epsilon}\right)^{1/2}\)

三种分布

M-B 分布 B-E / F-D 分布
配分函数 \(\displaystyle Z_1=\sum_{i=1}^{\infty}g_i\mathrm{e}^{-\beta\epsilon_i}\) \(\displaystyle\mathcal{Z}=\prod_{i=1}^{\infty}\left(1\mp \mathrm{e}^{-\alpha-\beta\epsilon_i}\right)^{\mp g_i}\)
粒子数 \(\displaystyle N=\mathrm{e}^{-\alpha}Z_1\) \(\displaystyle N=-\frac{\partial\ln\mathcal{Z}}{\partial\alpha}\)
内能 \(\displaystyle U=-N\frac{\partial\ln Z_1}{\partial\beta}\) \(\displaystyle U=-\frac{\partial\ln\mathcal{Z}}{\partial\beta}\)
广义力 \(\displaystyle Y=-\frac{N}{\beta}\frac{\partial\ln Z_1}{\partial y}\) \(\displaystyle Y=-\frac{1}{\beta}\frac{\partial\ln\mathcal{Z}}{\partial y}\)
\(\displaystyle S=k\left(N\ln Z_1+\beta U\right)-(k\ln N!)\) \(\displaystyle S=k\left(\ln\mathcal{Z}+\alpha N+\beta U\right)\)
自由能 \(\displaystyle F=-NkT\ln Z_1+(kT\ln N!)\) \(\displaystyle J=-kT\ln\mathcal{Z}\)

经典极限条件(非简并条件):\(n_i\ll g_i\)\(N\ll Z\)

\[ \begin{align} \mathrm{e}^\alpha=\frac{V}{N}\left(\frac{2\pi mkT}{h^2}\right)^{3/2}\gg1, \quad n\lambda^3\ll1. \end{align} \]

  • Maxwell-Boltzmann 分布,球坐标系:\(f(v)\mathrm{d}v=4\pi n\left(\frac{m}{2\pi kT}\right)^{3/2}\mathrm{e}^{-\frac{mv^2}{2kT}}v^2\mathrm{d}v\)

系综理论

  • 正则系综:\(\rho_i=\frac{\mathrm{e}^{-\beta E_i}}{Z}\)\(Z=\sum_i\mathrm{e}^{-\beta E_i}\)

  • 连续正则系综:\(\rho=\frac{1}{N!h^{rN}}\frac{\mathrm{e}^{-\beta E}}{Z}\)\(Z=\frac{1}{N!h^{rN}}\int \mathrm{e}^{-\beta E}\mathrm{d}^{rN}q\mathrm{d}^{rN}p\)

  • 巨正则系综:\(\rho_{N,i}=\frac{\mathrm{e}^{-\alpha N-\beta E_i}}{\mathcal{Z}}\)\(\mathcal{Z}=\sum_{N,i}\mathrm{e}^{-\alpha N-\beta E_i}=\sum_N\mathrm{e}^{-\alpha N}Z_N\)

  • 连续巨正则系综:\(\rho_N=\frac{1}{N!h^{rN}}\frac{\mathrm{e}^{-\alpha N-\beta E}}{\mathcal{Z}}\)\(\mathcal{Z}=\frac{1}{N!h^{rN}}\int \mathrm{e}^{-\alpha N-\beta E}\mathrm{d}^{rN}q\mathrm{d}^{rN}p\)


热力学与统计物理杂记
https://blog.gtbcamp.cn/article/thermodynamics/
作者
Great Thunder Brother
发布于
2024年9月5日
更新于
2025年9月19日
许可协议